Uit een onlangs gepubliceerde studie blijkt dat de uitgestorven Hawaiiaanse ibis, Apteribis, ongewoon kleine ogen en een beperkt gezichtsvermogen bezat, wat duidt op een grotendeels nachtelijke levensstijl. Onderzoekers van de Universiteit van Lethbridge, Flinders University en het Smithsonian National Museum of Natural History ontdekten dit door gedetailleerde analyse van fossiele schedels en vergelijkingen met moderne ibis-soorten. De bevindingen, gepubliceerd in Integrative and Comparative Biology, werpen licht op hoe eilandevolutie tot unieke aanpassingen kan leiden, en hoeveel biodiversiteit er verloren is gegaan voordat de wetenschap dit volledig kon documenteren.
De evolutie van nachtelijkheid bij eilandsoorten
Eilandecosystemen produceren vaak gespecialiseerde soorten die je zelden elders tegenkomt. Apteribis lijkt een vergelijkbaar evolutionair pad te hebben gevolgd als de Nieuw-Zeelandse kiwi, waarbij hij niet meer kan vliegen en vertrouwt op tactiele signalen uit zijn snavel om prooien in het donker te detecteren. Deze aanpassing is vooral opvallend omdat ibissen doorgaans dagvogels zijn met een hoog ontwikkeld gezichtsvermogen.
“De Hawaiiaanse eilanden vormden een ideale setting voor zo’n extreme evolutie”, legt dr. Andrew Iwaniuk van de Universiteit van Lethbridge uit. “Door het gebrek aan zoogdierroofdieren was er weinig selectieve druk om een sterke vlucht of een scherp zicht te behouden.”
Hoe Apteribis zich in het donker voedde
Uit het onderzoek bleek dat de afdrukken van het visuele systeem op Apteribis -schedels dramatisch verminderd waren in vergelijking met levende ibis-verwanten. De banen, waar de ogen zaten, waren kleiner dan verwacht, en de oogzenuw en hersenstructuren die verantwoordelijk waren voor de verwerking van licht waren onderontwikkeld. Dit suggereert dat de vogel waarschijnlijk ‘s nachts foerageerde en met zijn lange, gevoelige snavel naar prooien zocht in modder of zachte grond.
Volgens Dr. Helen James, curator bij het Smithsonian, “gehuisvesten de Hawaiiaanse eilanden ooit een schat aan nachtelijke ongewervelde dieren, waaronder slakken en looploze krekels, wat Apteribis er waarschijnlijk toe heeft aangezet een nachtelijke foerageerstrategie aan te nemen.”
Een verloren ecologische rol
De extreme vermindering van het gezichtsvermogen bij Apteribis is vergelijkbaar met de aanpassingen die worden waargenomen bij andere nachtvogels, zoals de Australische nachtpapegaai en de Nieuw-Zeelandse kiwi en kakapo. De Hawaiiaanse ibis laat zien dat dergelijke evolutionaire routes onafhankelijk van elkaar kunnen plaatsvinden in verschillende eilandecosystemen.
“Deze uitgestorven ibis laat zien dat vergelijkbare vormen elders zijn ontstaan, en herinnert ons eraan hoeveel diversiteit verloren is gegaan en hoeveel ecologische rollen verdwenen, voordat we ooit de kans hadden om ze te bestuderen”, voegt Dr. Iwaniuk eraan toe. Het uitsterven van Apteribis, waarschijnlijk als gevolg van klimaatverandering en menselijke kolonisatie, betekent een aanzienlijk verlies aan unieke biodiversiteit.
Het onderzoek onderstreept de kwetsbaarheid van eilandecosystemen en het belang van het bestuderen van uitgestorven soorten om de volledige omvang van evolutionaire processen te begrijpen.
