In 2025 domineerde de interstellaire komeet 3I/ATLAS kortstondig de krantenkoppen, wat leidde tot sensationele beweringen en publieke fascinatie. Het werd in juli ontdekt door de ATLAS-surveytelescoop in Chili en was het derde bevestigde interstellaire object dat ons zonnestelsel bezocht, na ‘Oumuamua (2017) en 2I/Borisov (2019). Terwijl astronomen een typische ijzige bezoeker zagen, ging de verbeelding van het publiek op hol, aangewakkerd door speculaties over buitenaardse oorsprong. De razernij ging niet over wetenschap, maar over timing, verkeerde informatie en een bekende figuur die marginale theorieën naar voren bracht.
De perfecte storm: timing en een sluiting van de overheid
De ontdekking van de komeet viel samen met een sluiting van de Amerikaanse overheid van 1 oktober tot 12 november. Deze pauze in de NASA-operaties creëerde een vacuüm aan officiële informatie, dat complottheoretici snel opvulden. Gedurende deze periode maakte NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter beelden met hoge resolutie van de komeet. Maar zonder onmiddellijke reacties van instanties werd het gebrek aan transparantie geïnterpreteerd als een opzettelijke doofpotaffaire. Zoals Larry Denneau van de Universiteit van Hawaï het verwoordde: “Helaas kwam het allemaal tijdens de shutdown… en dat zorgde dus voor zijn eigen complicaties, omdat de mensen daarbuiten… dachten dat NASA iets probeerde te verbergen.”
Avi Loeb en de kracht van speculatie
De belangrijkste drijfveer voor de belangstelling voor de komeet was Avi Loeb, een professor aan de Harvard Universiteit die bekend stond om zijn controversiële theorieën over buitenaardse technologie. Weken na de ontdekking publiceerde Loeb een niet-peer-reviewed artikel over arXiv waarin werd gesuggereerd dat 3I/ATLAS kunstmatig zou kunnen zijn. Vervolgens verdubbelde hij in interviews en beschuldigde NASA ervan gegevens achter te houden. De claims verspreidden zich snel en brachten hem op grote mediaplatforms terecht, waaronder de Joe Rogan Experience.
Zoals Mick West, een wetenschappelijk schrijver gespecialiseerd in het ontkrachten van sensationele beweringen, uitlegde, gaven Loebs geloofwaardigheid en zijn verbondenheid met Harvard het verhaal grip: “Zijn niet-aflatende drang, gecombineerd met de ernst van zijn hoogleraarschap aan Harvard, maakt het een gemakkelijk sensationeel verhaal voor de media.” De media gaven de voorkeur aan sensatiezucht boven wetenschappelijke nauwkeurigheid, met koppen als ‘Harvard-astrofysicus zegt buitenaardse sonde’, terwijl ze meer gefundeerde analyses negeerden.
De wetenschap versus de hype
Ondanks de hype toonden wetenschappelijke waarnemingen aan dat 3I/ATLAS zich gedroeg als een typische komeet. NASA’s associate administrator, Nicky Fox, verklaarde tijdens een persconferentie: “We hebben zeker geen technosignaturen gezien… die ons zouden doen geloven dat het iets anders dan een komeet was.” Studies met behulp van gegevens van interplanetaire ruimtevaartuigen (Psyche en Mars Trace Gas Orbiter) bevestigden dat de ontgassingspatronen van de komeet consistent waren met die van gewone kometen. T. Marshall Eubanks, hoofdauteur van een onderzoek naar de versnelling van de komeet, merkte op dat de resultaten “vrij typisch… en zeker niet recordbrekend” waren.
Loeb verwierp deze consensus echter met het argument dat de waargenomen versnelling zou kunnen worden veroorzaakt door “stuwraketten op een ruimtevaartuig” in plaats van door natuurlijke ontgassing.
Een voorspelbaar resultaat
Naarmate er meer gegevens binnenkwamen, vervaagde de mainstream-interesse. Observatoria op aarde en in de ruimte bleven 3I/ATLAS bestuderen, maar de bevindingen konden niet dezelfde media-aandacht genereren. De realiteit is dat de populariteit van de komeet niet voortkwam uit wetenschappelijke ontdekkingen, maar uit sensationele beweringen van een prominent figuur. Zoals Denneau opmerkte: “Desinformatie is veel gemakkelijker te produceren en veel moeilijker te onderdrukken… het is gewoon altijd een zware strijd.”
Het geval van 3I/ATLAS illustreert hoe gemakkelijk de publieke verbeelding kan worden gegrepen door niet-geverifieerde speculatie, vooral wanneer deze wordt aangewakkerd door een geloofwaardige bron en wordt versterkt door sociale media. De komeet zelf was onopvallend, maar de omringende controverse bewijst dat het verhaal soms niet gaat over wat zich in de lucht bevindt, maar over hoe we dat willen interpreteren.
