Het Lençóis Maranhenses Nationaal Park in Brazilië is een adembenemend landschap van glooiende witte zandduinen, onderbroken door seizoensgebonden lagunes. In tegenstelling tot een typische woestijn is deze unieke omgeving niet dor, maar bevindt ze zich eerder op het kruispunt van drie verschillende biomen: het Amazone-regenwoud, de Cerrado-savanne en het Caatinga-kreupelhout. Deze bijzondere ligging geeft het park zijn bijzondere karakter.
Het wonder van de lagunes
Het meest opvallende kenmerk van het park zijn de tijdelijke lagunes. Elk jaar, van januari tot juni, vult regenwater de natuurlijke depressies tussen de duinen. Een ondoordringbare sedimentlaag voorkomt drainage, waardoor zoetwaterpoelen ontstaan die variëren in grootte, vorm en kleur. Dit creëert een surrealistisch oase-achtig effect dat toeristen van over de hele wereld trekt. UNESCO erkende dit unieke karakter in 2024 en noemde Lençóis Maranhenses tot werelderfgoed.
Een biogeografisch kruispunt
Het park beslaat ongeveer 1.500 vierkante kilometer. Tweederde van dit gebied wordt gedomineerd door de zandduinen, gevormd door wind en getij. Het resterende derde deel herbergt mangrovemoerassen en rijke vegetatie, die een leefgebied vormen voor zeldzame soorten zoals de neotropische otter, de West-Indische lamantijn, de scharlaken ibis en de oncilla, een kleine gevlekte kat.
Deze locatie is van belang omdat het de complexiteit van ecosystemen benadrukt. De Cerrado, een van ‘s werelds belangrijkste koolstofputten, grenst aan het park. De Caatinga, een droogteresistent kreupelhout dat in de Tupi-taal ‘wit bos’ wordt genoemd, ligt ook vlakbij. Lençóis Maranhenses maakt geen deel uit van een van beide, maar fungeert in plaats daarvan als een overgangszone en laat zien hoe ecosystemen niet altijd netjes binnen gedefinieerde grenzen passen.
Hoe de duinen ontstaan
De duinen zelf worden gevormd door een constante cyclus van afzetting en erosie. Door de getijden wordt zand op de kustvlakte afgezet, dat vervolgens door de wind landinwaarts wordt meegevoerd. De duinen die het dichtst bij het strand liggen, zijn kleiner, slechts ongeveer een meter hoog, terwijl die verder landinwaarts 30 meter kunnen reiken en elk jaar groter worden.
Het park wordt beschermd door een grote bufferzone om de menselijke impact te minimaliseren. De beste tijd om te bezoeken is tussen juni en september, wanneer de lagunes vol zijn. Populaire plekken zijn Lagoa da Gaivota, Lagoa Azul en Lagoa Bonita.
Lençóis Maranhenses is een zeldzaam voorbeeld van een landschap dat gedijt door vergankelijkheid, waar lagunes verschijnen en verdwijnen met de seizoenen, en duinen verschuiven met de wind, waardoor een dynamisch en onvergetelijk natuurspektakel ontstaat.
