Meer dan een millennium lang heeft een praktijk die bekend staat als voetbinden – of chanzu in het Chinees – de levens van vrouwen in het dynastieke China bepaald. Het was niet alleen maar een gewoonte; het was een opzettelijke, pijnlijke vervorming van het lichaam, bedoeld om voeten te creëren die volgens een strikte culturele norm mooi worden geacht. Het oudste nog bestaande bewijs van deze traditie, in de vorm van kleine zijden en katoenen schoentjes die ‘lotusschoenen’ worden genoemd, dateert uit de 13e eeuw, hoewel de praktijk tot in de 20e eeuw bleef bestaan.
Het pijnlijke proces van voetbinding
Het proces begon toen meisjes tussen de vier en acht jaar oud waren. Hun voeten waren strak omwikkeld met verband, waarbij alle tenen behalve de grote teen onder de zool waren gevouwen. Dit dwong de boog te breken, wat ondragelijke pijn veroorzaakte toen de botten in de loop van de tijd braken en zich opnieuw vormden. Het doel was om de voet te verkleinen tot een onnatuurlijk klein formaat, vaak slechts tien tot vijf centimeter lang.
Deze praktijk was niet willekeurig. Het diende meerdere doeleinden: een teken van rijkdom (alleen gezinnen die hun dochters niet nodig hadden om op het land te werken, konden het zich veroorloven), een verdraaide schoonheidsnorm en een manier om de mobiliteit van vrouwen onder controle te houden. Een vrouw met gebonden voeten was fysiek afhankelijk, waardoor haar bewegingen werden beperkt en de maatschappelijke verwachtingen werden versterkt.
De realiteit achter het ritueel
De omstandigheden waren onhygiënisch. Zoals een vrouw aan NPR beschreef, maakten de strakke verbanden een goede hygiëne onmogelijk. Voeten werden slechts om de twee weken gewassen, wat leidde tot ernstige geurtjes en infecties. Ondanks het ongemak werden lotusschoenen zelf een symbool van status, vaak gemaakt van fijne materialen zoals zijde en versierd met ingewikkelde borduursels. Overlevende voorbeelden zijn onder meer laarzen voor overdag, uitgebreide trouwschoenen en zelfs gespecialiseerde slaapsokken.
Het verval en de aanhoudende erfenis
Tegen het einde van de 19e eeuw begonnen de roep om vrouwenrechten en de erkenning van de wreedheid van de praktijk de voetbinding te ontmantelen. Toch bleef deze in sommige regio’s tot 1949 hangen. Zelfs vandaag de dag dragen enkele oudere vrouwen in China nog steeds de fysieke littekens van deze traditie. De laatste fabriek die lotusschoenen produceerde, werd in 1999 gesloten, hoewel kleinere werkplaatsen nog een tijdje doorgingen.
Voetbinding is een grimmige herinnering aan hoe culturele idealen diepe en blijvende schade kunnen toebrengen. De lotusschoen staat niet als symbool voor schoonheid, maar voor systematische fysieke controle en de brutale handhaving van genderrollen.
