De oudste rivieren op aarde zijn niet noodzakelijkerwijs de grootste of meest bekende. Veel rivieren ontstaan, bloeien en verdwijnen uiteindelijk naarmate landschappen evolueren. Toch heeft één rivier het verbazingwekkend lang volgehouden: de Finke-rivier in Australië.
Een rivier ouder dan dinosaurussen
De Finke-rivier, bekend als Larapinta in de inheemse taal van Arrernte, is naar schatting tussen de 300 en 400 miljoen jaar oud en dateert zelfs van vóór de vroegste dinosauriërs. Dit netwerk van beken strekt zich uit over 640 kilometer door het Northern Territory en Zuid-Australië. In tegenstelling tot veel andere rivieren stroomt de Finke met tussenpozen en bestaat hij voornamelijk als geïsoleerde waterpoelen in de dorre Australische outback.
Hoe wetenschappers de rivier dateerden
Geologische gegevens, verweringspatronen en de analyse van radioactieve isotopen in omringende rotsen hebben wetenschappers in staat gesteld de leeftijd van de Finke te bepalen tot het Devoon of het Carboon (419-299 miljoen jaar geleden). Een belangrijke indicator is een fenomeen dat cross-axiale drainage wordt genoemd. In plaats van de gemakkelijkste paden langs zachtere rotsformaties te volgen, snijdt de Finke rechtstreeks door resistente kwartsietstructuren in de MacDonnell Ranges. Dit suggereert dat de rivier bestond voordat de bergen rezen en zijn loop baanden terwijl het land omhoog kwam.
“Er bestaat enige suggestie dat er al een drainage aanwezig was die stroomde toen dit gebied zich aan het uitbreiden was”, legt geomorfoloog Victor Baker uit. “De rivier is er voordat de bergen zich vormen en terwijl de korst omhoog wordt gestuwd, wordt de rivier steeds kleiner.”
Waarom heeft het zo lang geduurd?
Rivieren verdwijnen doorgaans als gevolg van de opbouw van sediment, tektonische verschuivingen of klimaatverandering. De opmerkelijke levensduur van de Finke is te danken aan de geologische stabiliteit van Australië. Het continent ligt op de Australische plaat, die al minstens 100 miljoen jaar minimale tektonische activiteit kent. Deze ononderbroken stabiliteit heeft ervoor gezorgd dat het riviersysteem zich zonder grote verstoringen heeft kunnen ontwikkelen.
Erosie en verwering ondersteunen dit tijdperk verder en genereren unieke chemische profielen die de interactie van de rivier met de atmosfeer en de waterstroom gedurende millennia aangeven. Radioactieve isotopen in de omringende rotsen fungeren als een natuurlijke klok, waardoor wetenschappers hun leeftijd kunnen schatten door de vervalsnelheid te analyseren.
De toekomst van oude wateren
Hoewel de Finke het buitengewoon lang heeft volgehouden, is de toekomst ervan onzeker. Menselijke waterconsumptie en klimaatverandering vormen een steeds grotere bedreiging voor rivieren in droge gebieden. Ellen Wohl, een geoloog aan de Colorado State University, merkt op dat de Finke, net als veel soortgelijke waterwegen, te maken krijgt met een toenemende druk als gevolg van watergebruik.
Als de Finke zou verdwijnen, zou de New River in de Verenigde Staten – die naar schatting ongeveer 300 miljoen jaar oud is – wellicht de op een na oudste zijn. De Finke blijft echter een opmerkelijk bewijs van de kracht van geologische stabiliteit en een zeldzame overlevende in het steeds veranderende landschap van de aarde.
