Een nieuw ontdekte grotschildering in Indonesië daagt langgekoesterde opvattingen over de tijdlijn van menselijke creativiteit uit. Onderzoekers hebben een gestencilde handafdruk op het eiland Sulawesi gedateerd op minstens 67.800 jaar geleden, waardoor dit het oudst bekende voorbeeld van grotkunst ter wereld is – meer dan duizend jaar ouder dan eerdere kanshebbers.
Het verhaal van de vroege menselijke verbeelding herschrijven
Deze bevinding gaat niet alleen over leeftijd; het gaat over hoe de kunst is gemaakt. Het handstencil was niet zomaar een schets, maar een opzettelijk gewijzigde afbeelding. De kunstenaar vernauwde en verlengde de vingers om een klauwachtig motief te creëren, wat een vroeg vermogen tot abstract denken en symbolische representatie suggereerde. Dit niveau van opzettelijke creativiteit is een belangrijk kenmerk van de moderne menselijke cognitieve ontwikkeling.
Decennia lang geloofden velen dat de eerste uitbarsting van artistieke expressie plaatsvond in de ijstijd in Europa. Deze theorie, bekend als de ‘creatieve explosie’, stelde dat complexe gedachten plotseling in een klein deel van Europa opdoken voordat ze zich elders verspreidden. Maar ontdekkingen van de afgelopen tien jaar, vooral op Sulawesi, hebben dit idee op zijn kop gezet.
Waarom dit ertoe doet: voorbij het creatieve monopolie van Europa
De vondsten op Sulawesi laten zien dat mensen al veel eerder in staat waren tot symbolisch denken en artistieke expressie, en dat in gebieden ver buiten Europa. Dit daagt de eurocentrische kijk op de menselijke intellectuele geschiedenis uit. De ontdekking suggereert dat creativiteit geen plotseling ‘ontwaken’ was, maar eerder een aangeboren menselijke eigenschap die bestond lang voordat onze soort naar Europa migreerde.
Professor Adam Brumm van de Griffiths Universiteit legt uit: “We zien kenmerken van modern menselijk gedrag in Indonesië die het erg moeilijk maken om het eurocentrische argument vol te houden.”
Implicaties voor vroege menselijke migratie
De datering van het Sulawesi-schilderij heeft ook implicaties voor ons begrip van vroege menselijke migratiepatronen. De vondst ondersteunt het idee dat Homo sapiens de Sahul-landmassa (het oude Australië-Nieuw-Guinea) minstens 15.000 jaar eerder bereikte dan eerder werd gedacht. Er is archeologisch bewijsmateriaal waaruit blijkt dat er al 65.000 jaar geleden menselijke aanwezigheid in Australië aanwezig was, en de Sulawesi-kunst versterkt de plausibiliteit van deze beweringen.
Een erfenis van artistieke activiteit
De grot, Liang Metanduno, was niet zomaar een eenmalig canvas. Meerdere lagen schilderijen, waarvan sommige al 20.000 jaar oud zijn, laten zien dat deze plek minstens 35.000 jaar lang voor artistieke expressie werd gebruikt. Dit suggereert dat grotkunst geen vluchtig experiment was, maar een diepgewortelde culturele praktijk.
De ontdekking op Sulawesi versterkt het idee dat mensen al lang vóór de komst van de moderne mens in Europa over het vermogen tot complex symbolisch denken beschikten.
De vondst in Sulawesi, samen met ontdekkingen van symbolische artefacten in Afrika die 70.000 tot 100.000 jaar oud zijn, hervormt ons begrip van de menselijke cognitieve evolutie. Het verhaal van creativiteit beperkt zich niet langer tot één continent; het is een mondiaal verhaal dat tienduizenden jaren teruggaat.
