Uit een baanbrekend overzicht van meer dan 200 onderzoeken blijkt dat ongeveer een derde van alle gevallen van dementie wereldwijd – bijna 19 miljoen mensen – mogelijk verband houdt met ziekten die hun oorsprong buiten het centrale zenuwstelsel hebben. Deze bevinding daagt traditionele neurologische opvattingen over dementie uit en benadrukt de cruciale wisselwerking tussen perifere gezondheid en cognitieve achteruitgang.
Het opkomende beeld van de wortels van dementie
Decennia lang werd dementie vooral bestudeerd als een hersenziekte. Recent onderzoek toont echter steeds meer aan dat aandoeningen die andere organen aantasten het risico op dementie aanzienlijk kunnen vergroten. De nieuwe systematische review, uitgevoerd door wetenschappers van de Sun Yat-sen Universiteit in China, identificeert 16 perifere ziekten die sterk gecorreleerd zijn met cognitieve stoornissen.
De vijf grootste boosdoeners zijn:
- Tandvleesaandoeningen (parodontitis)
- Chronische leverziekten
- Gehoorverlies
- Visusverlies
- Type 2-diabetes
Andere daarmee samenhangende aandoeningen zijn artrose, nierziekten, hart- en vaatziekten, COPD en ontstekingsziekten zoals multiple sclerose. Hoewel uit het onderzoek geen direct oorzakelijk verband blijkt, suggereren de sterke correlaties dat het voorkomen of beheersen van deze perifere ziekten de incidentie van dementie zou kunnen verlagen.
Waarom dit belangrijk is: verder dan de ‘hersencentrische’ visie
Het verband tussen perifere gezondheid en dementie is niet toevallig. Hoewel de hersenen vaak als geïsoleerd worden beschouwd, zijn ze diep verbonden met de rest van het lichaam via de hersen-darm-as, hersen-bot-as, hersen-immuun-as en meer. Deze routes maken het mogelijk dat systemische ontstekingen, metabolische disfunctie en andere processen een directe invloed hebben op de gezondheid van de hersenen.
‘Over het geheel genomen illustreren deze inzichten de multidimensionale last van dementie die verband houdt met een breed scala aan perifere ziekten op bevolkingsniveau’, schrijven de auteurs van de recensie, ‘en benadrukken ze de potentiële rol van de perifere orgaanfunctie in de gezondheid van de hersenen en de mogelijkheid om zich op deze invloedrijke perifere ziekten te richten om de groeiende last van dementie te verzachten.’
Dit besef is van cruciaal belang omdat veel klinische onderzoeken naar medicijnen tegen dementie hebben gefaald door zich uitsluitend te concentreren op op de hersenen gebaseerde interventies. De veronderstelling dat cognitieve achteruitgang begint en eindigt in de hersenen kan ertoe hebben geleid dat onderzoekers belangrijke doelen over het hoofd hebben gezien.
De verschuiving in perspectief: van neurologisch naar systemisch
Opkomende theorieën positioneren dementie nu niet alleen als een neurologische aandoening, maar als een systemische aandoening, mogelijk geworteld in immunologische of metabolische disfunctie. Sommige wetenschappers, zoals Donald Weaver van de Universiteit van Toronto, suggereren bijvoorbeeld dat de ziekte van Alzheimer in de kern een immunologische aandoening kan zijn, die het hele lichaam aantast. Anderen wijzen op een gebrekkige energieproductie in de cellen als hoofdoorzaak van wijdverbreide cognitieve problemen.
Uit het onderzoek bleek ook dat aandoeningen zoals hoge bloeddruk, zwaarlijvigheid, hoog cholesterol, depressie en schildklieraandoeningen een zwakker of geen significant verband hadden met het risico op dementie. Dit suggereert dat het verband specifiek is voor bepaalde systemische aandoeningen en niet voor een algemene slechte gezondheid.
Uiteindelijk onderstreept de groeiende hoeveelheid bewijsmateriaal dat de hersenen geen eiland zijn. Om dementie effectief te bestrijden, moeten onderzoekers hun reikwijdte verbreden en naast neurologische factoren ook de perifere gezondheid aanpakken. Deze verschuiving in perspectief biedt het potentieel om effectievere preventiestrategieën en behandelingen te ontsluiten.
