Een recente studie betwist de gevestigde tijdlijn van vroege menselijke nederzettingen in Zuid-Amerika en beweert dat de archeologische vindplaats Monte Verde in Chili aanzienlijk jonger is dan eerder werd aangenomen. De bewering, gepubliceerd in Science, suggereert dat de plek tussen 4.200 en 8.200 jaar geleden bewoond werd, in plaats van de algemeen aanvaarde 14.500 jaar geleden. De bevindingen stuitten echter op scherpe kritiek van andere archeologen, die de methodologie ‘buitengewoon slecht geologisch werk’ noemen.
De betekenis van Monte Verde
Monte Verde bekleedt een kritische positie in archeologische debatten over de bevolking van Amerika. De vindplaats, ontdekt in 1976, leverde goed bewaarde artefacten op – waaronder stenen werktuigen, houten constructies en zelfs menselijke voetafdrukken – die aanvankelijk de theorie ondersteunden dat mensen Zuid-Amerika bewoonden vóór de Clovis-cultuur in Noord-Amerika. De Clovis-theorie stelde dat de eerste Amerikanen ongeveer 13.000 jaar geleden via een ijsvrije corridor arriveerden. De initiële datering van Monte Verde suggereerde een alternatief: een kustmigratieroute die dateert van vóór Clovis.
Dit is van belang omdat het ons begrip beïnvloedt van hoe en wanneer mensen zich over het continent verspreidden, en de lang gekoesterde veronderstelling in twijfel trekt dat de Cloviscultuur de vroegste wijdverbreide aanwezigheid van mensen in Noord-Amerika vertegenwoordigt. Andere pre-Clovis-locaties, zoals Paisley Caves in Oregon en White Sands in New Mexico, hebben ook het Clovis-first-model ter discussie gesteld.
De nieuwe datingcontroverse
De onderzoekers achter de nieuwe studie, onder leiding van Todd Surovell van de Universiteit van Wyoming, hebben de geologische context van Monte Verde opnieuw onderzocht. Ze beweren dat de vindplaats zich op een landvorm bevindt die niet ouder is dan 8.000 jaar, en dat oudere, gedateerde materialen die in de buurt zijn gevonden waarschijnlijk opnieuw zijn afgezet als gevolg van erosie. Het belangrijkste bewijsmateriaal dat wordt aangehaald is een laag vulkanische as (Lepué Tephra), die ongeveer 11.000 jaar geleden is afgezet.
Surovell beweert dat de positie van de plek ten opzichte van deze aslaag aangeeft dat deze na de uitbarsting is bezonken. “De zogenaamde 14.500 jaar oude archeologische component… komt eigenlijk van een landvorm die op zijn best 8.000 jaar oud is,” verklaarde hij.
Deskundige pushback
De bevindingen hebben tot sterke tegenstand geleid. Tom Dillehay van de Vanderbilt Universiteit, die tientallen jaren Monte Verde heeft bestudeerd, betwist de geologische analyse en stelt dat er geen bewijs is van de 11.000 jaar oude aslaag onder de locatie. Michael Waters van de Texas A&M University bekritiseerde de studie als ‘buitengewoon slecht geologisch werk’, met het argument dat essentiële analyses – zoals micromorfologie en paleosolonderzoek – waren weggelaten.
Het debat benadrukt een fundamentele spanning in de archeologie: het dateren van complexe locaties vereist een zorgvuldige afweging van geologische processen, en zelfs kleine methodologische fouten kunnen de interpretaties dramatisch veranderen. David Meltzer van de Southern Methodist University merkte op dat de bemonstering van het onderzoek ver van de oorspronkelijke locatie werd uitgevoerd, wat mogelijk vertekende resultaten zou kunnen opleveren.
Bredere implicaties en voortdurend debat
De controverse reikt verder dan Monte Verde zelf. Surovell heeft eerder de datering van andere pre-Clovis-sites in twijfel getrokken, wat suggereert dat de “neerwaartse beweging” van artefacten hun schijnbare ouderdom kunstmatig kan opdrijven. Dit standpunt komt overeen met een heropleving van de belangstelling voor de ‘Clovis First’-theorie, hoewel veel archeologen sceptisch blijven.
Kenneth Feder, auteur van Native America, erkent dat het in twijfel trekken van de gevestigde wetenschap gezond is, maar stelt dat, ongeacht de exacte leeftijd van Monte Verde, de kans groot blijft dat kustmigratie een rol heeft gespeeld bij de bevolking van Amerika.
Uiteindelijk onderstreept het debat over Monte Verde de inherente onzekerheid bij het reconstrueren van het verleden. Hoewel de nieuwe studie een provocerende uitdaging vormt voor gevestigde verhalen, is het onwaarschijnlijk dat tientallen jaren van onderzoek teniet zullen worden gedaan zonder verdere rigoureuze validatie. De wetenschappelijke gemeenschap wacht op een gedetailleerd antwoord van het Monte Verde Project-team, waarin een systematische weerlegging van de beweringen van de studie wordt beloofd.
