Niedawno opublikowane badanie wykazało, że wymarły ibis hawajski Apteribis miał niezwykle małe oczy i ograniczone widzenie, co wskazywało na prowadzenie głównie nocnego trybu życia. Naukowcy z Uniwersytetu Lethbridge, Uniwersytetu Flindersa i Narodowego Muzeum Historii Naturalnej Smithsonian Institution odkryli to poprzez szczegółową analizę skamieniałych czaszek i porównania ze współczesnymi gatunkami ibisów. Odkrycia opublikowane w czasopiśmie Integrative and Comparative Biology rzucają światło na to, w jaki sposób ewolucja wysp może prowadzić do wyjątkowych adaptacji oraz na to, jak bardzo różnorodność biologiczna została utracona, zanim nauka była w stanie w pełni to udokumentować.
Ewolucja życia nocnego na wyspach
W ekosystemach wyspiarskich często powstają wyspecjalizowane gatunki, które rzadko można spotkać gdzie indziej. Wygląda na to, że Apteribis przeszedł podobną ścieżkę ewolucji do kiwi nowozelandzkiego, stając się nielotnym i polegającym na sygnałach dotykowych z dzioba, aby wykryć ofiarę w ciemności. Ta adaptacja jest szczególnie uderzająca, biorąc pod uwagę, że ibisy to ptaki typowo dzienne i posiadające wysoko rozwinięty wzrok.
„Wyspy Hawajskie zapewniły idealne środowisko dla tej ekstremalnej ewolucji” – wyjaśnia dr Andrew Iwaniuk z Uniwersytetu w Lethbridge. „Brak ssaków drapieżnych oznaczał, że nie było silnej presji selekcyjnej, aby utrzymać silny lot i ostry wzrok”.
Jak Apteribis polował w ciemności
Badanie wykazało, że ślady wizualne na żółwiach Apteribis były znacznie zmniejszone w porównaniu z żyjącymi krewnymi ibisów. Oczodoły, w których znajdowały się oczy, były mniejsze niż oczekiwano, a nerw wzrokowy i struktury mózgu odpowiedzialne za przetwarzanie światła były słabo rozwinięte. Sugeruje to, że ptak prawdopodobnie polował w nocy, szukając ofiary w błocie lub miękkim podłożu, używając długiego, wrażliwego dzioba.
Według dr Helen James, kuratorki Smithsonian Institution, „Wyspy Hawajskie były niegdyś domem dla wielu nocnych bezkręgowców, w tym ślimaków i nielotnych świerszczy, co prawdopodobnie zmusiło Apteribis do przyjęcia strategii nocnego polowania”.
Utracona rola ekologiczna
Skrajne pogorszenie widzenia u Apteribis jest porównywalne z adaptacjami obserwowanymi u innych ptaków nocnych, takich jak australijska nocna papuga oraz nowozelandzkie kiwi i kakapo. Ibis hawajski pokazuje, że takie ścieżki ewolucyjne mogą powstawać niezależnie w różnych ekosystemach wyspiarskich.
„Ten wymarły ibis pokazuje, że podobne formy wyewoluowały gdzie indziej, przypominając nam, jak bardzo utracono różnorodność biologiczną i ile nisz ekologicznych zniknęło, zanim zdążyliśmy je zbadać” – dodaje dr Iwaniuk. Wyginięcie Apteribis, prawdopodobnie spowodowane zmianami klimatycznymi i kolonizacją człowieka, oznacza znaczną utratę wyjątkowej różnorodności biologicznej.
Badanie podkreśla kruchość ekosystemów wysp i znaczenie badania wymarłych gatunków dla zrozumienia pełnego zakresu procesów ewolucyjnych.
