W 2025 roku międzygwiezdna kometa 3I/ATLAS na krótko zdominowała pierwsze strony gazet, wywołując sensacyjne twierdzenia i szerokie zainteresowanie. Odkryty w lipcu przez teleskop ATLAS w Chile, stał się trzecim potwierdzonym obiektem międzygwiazdowym, który odwiedził nasz Układ Słoneczny, po `Oumuamua (2017) i 2I/Borisov (2019). Podczas gdy astronomowie widzieli zwykłego lodowego gościa, wyobraźnia publiczna oszalała, napędzana spekulacjami na temat pozaziemskiego pochodzenia. Szum nie dotyczył nauki, ale chwili obecnej, dezinformacji i słynnej postaci promującej skrajne teorie.
Doskonała burza: czas i zamknięcie rządu
Odkrycie komety zbiegło się w czasie z zawieszeniem działalności rządu USA od 1 października do 12 listopada. Ta przerwa w pracach NASA stworzyła próżnię w oficjalnych informacjach, którą szybko wypełnili zwolennicy teorii spiskowych. W tym okresie należąca do NASA sonda Mars Reconnaissance Orbiter wykonała zdjęcia komety w wysokiej rozdzielczości. Jednakże ze względu na brak natychmiastowej reakcji ze strony agencji, zostało to odebrane jako celowe tuszowanie sprawy. Jak ujął to Larry Denno z Uniwersytetu Hawajskiego: „Niestety wszystko to wydarzyło się podczas zawieszenia działalności rządu… i to spowodowało własne komplikacje, ponieważ ludzie myśleli, że NASA coś ukrywa”.
Avi Loeb i siła spekulacji
Głównym czynnikiem zainteresowania kometą w mediach głównego nurtu był Avi Loeb, profesor Uniwersytetu Harvarda znany ze swoich kontrowersyjnych teorii na temat technologii pozaziemskiej. Kilka tygodni po odkryciu Loeb opublikował niepublikowany artykuł na temat arXiv, w którym zasugerował, że 3I/ATLAS może być sztucznym obiektem. Następnie potwierdził to w wywiadzie, zarzucając NASA ukrywanie danych. Twierdzenia szybko się rozeszły, trafiając do głównych platform medialnych, w tym do podcastu Joe Rogan Experience.
Jak wyjaśnił Mick West, pisarz zajmujący się tematyką naukową specjalizujący się w obalaniu sensacyjnych twierdzeń, wiarygodność Loeba i jego przynależność do Harvardu nadały tej historii wagę: „Jego nieustanny awans w połączeniu z autorytetem profesora z Harvardu sprawia, że ta historia staje się łatwą sensacją w mediach”. Media przedkładały sensację nad naukową dokładność, publikując nagłówki w rodzaju „Astrofizyk z Harvardu twierdzi, że jest to sonda kosmiczna”, ignorując więcej analiz opartych na dowodach.
Nauka kontra szum
Pomimo szumu obserwacje naukowe wykazały, że 3I/ATLAS zachowuje się jak typowa kometa. Zastępca administratora NASA, Nikki Fox, powiedziała na konferencji prasowej: „Z pewnością nie widzieliśmy żadnych sygnałów technicznych… które pozwoliłyby nam uwierzyć, że jest to coś innego niż kometa”. Badania wykorzystujące dane z sond międzyplanetarnych (Psyche i Mars Trace Gas Orbiter) potwierdziły, że wzorce gazów wydobywających się z komety są zgodne z wzorcami normalnych komet. T. Marshall Eubanks, główny autor badania przyspieszenia komety, zauważył, że wyniki były „całkiem typowe… i na pewno nie rekordowe”.
Jednak Loeb odrzucił ten konsensus, stwierdzając, że zaobserwowane przyspieszenie może być spowodowane raczej „silnikami statków kosmicznych”, a nie naturalną ucieczką gazów.
Przewidywalny wynik
W miarę pojawiania się większej liczby danych zainteresowanie opinii publicznej osłabło. Obserwatoria naziemne i kosmiczne kontynuowały badania 3I/ATLAS, ale wyniki nie wzbudziły takiego zainteresowania mediów. Rzeczywistość jest taka, że popularność komety nie wynikała z odkrycia naukowego, ale z sensacyjnych wypowiedzi sławnej osoby. Jak zauważył Denno: „Dezinformację znacznie łatwiej wprowadzić, a trudniej stłumić… to zawsze trudna walka”.
Przypadek 3I/ATLAS pokazuje, jak łatwo można pobudzić wyobraźnię publiczną poprzez niezweryfikowane spekulacje, zwłaszcza gdy są podsycane przez renomowane źródło i wzmacniane przez media społecznościowe. Sama kometa nie była niczym niezwykłym, ale kontrowersje wokół niej dowodzą, że czasami w historii nie chodzi o to, co jest na niebie, ale o to, jak zdecydujemy się to zinterpretować.
