Boomhars voelt meestal aan als een eeuwenoude truc. Kleverig. Stinkt. Ontworpen om hongerige insecten weg te houden en de wonden die ze achterlaten te korsten.
Dat is het standaardverhaal.
Een nieuwe vondst uit China keert dat script binnenstebuiten. De hars ontstond in een wereld die nauwelijks lijkt op onze moderne bossen. Geen dinosaurussen. Nog niet. Insecten waren ook niet de belangrijkste grazers die ze later zouden worden. Dit was een rustige, gevaarlijke plek lang voordat de reptielen de aarde regeerden.
Paleontologen hebben het bewijs opgegraven in steenkoollagen in het noordwesten van China.
Ze vonden honderden microscopisch kleine fragmenten. Deze kleine scherven zijn 385 miljoen jaar oud. Dat dateert ze uit de Midden-Devoon-periode. Het verbreekt het vorige record met 65 miljoen jaar. Het bevindt zich 150 miljoen jaar vóór de eerste voetstappen van dinosauriërs.
De gevolgen raakten harder dan de leeftijd.
Cihang Luo, eerste auteur van de Chinese Academie van Wetenschappen, zegt het eenvoudig voor Science Advances :
“Het vorige bevestigde amberrecord was afkomstig van… zaadplanten. Onze barnsteen komt… voordat zaadplanten waren ontstaan… Dit betekent dat een niet-zaadvatenvat al in staat was om chemisch eenvoudige terpenoïdehars te produceren.”
Wachten. Chemische complexiteit? Ja.
Amber is het iconische juweel van de prehistorie. Het begint als kleverig sap. De tijd maakt het moeilijk. Goudkleurig. Edelsteen-kwaliteit. Maar de schoonheid is niet het punt. Het is de kluis binnenin. Het vangt stuifmeel op. Insecten. Kleine wervels. Reptielen soms. Paleontologen prijzen deze exemplaren vanwege momentopnamen van dode ecosystemen. Deze specifieke batch biedt echter iets anders.
Het onthult de evolutie van planten.
Luo zegt dat de vondst bewijst dat geavanceerde harsbiosynthese veel eerder verscheen dan iemand wist. Beschouw hars als gewoon een ander hulpmiddel in de set. Daarboven met hout. Bladeren. Diepe wortels.
“Harsproductie kan… een andere belangrijke innovatie zijn geweest… die vroege vaatplanten hielp overleven…”
Goudklompjes vind je hier niet. De monsters waren klein. Pijnlijk klein. Variërend van 0,1 tot slechts 1,5 millimeter breed.
Het team doorzocht 22 pond steenkool. De Hujiersite-formatie leverde deze 241 stippen op.
Hoe hebben ze ze ontdekt?
UV-licht.
De hars fluoresceerde. Gloeiend tegen de donkere rots. De steen was al gedateerd. 385 miljoen jaar. De gloed? Dat was de vraag.
“Onze eerste reactie was opwinding”, herinnert Luo zich.
Wees dan voorzichtig. Het vinden van 385 miljoen jaar oud barnsteen is wild. Te wild? Ze wilden er niet van uitgaan. Ze behandelden het spul eerst als louter harsachtig slib. Vervolgens hebben ze het aangepakt met chemische tests.
Optische examens. Infraroodspectroscopie. Massaspectrometrie.
De gegevens zijn uitgecheckt. Hars van het naaldboomtype. Echt waar.
Ze weten niet precies welke boomsoort het heeft voortgebracht. Meestal uitgestorven geslachten. Maar ze vermoeden dat gevaar de innovatie dreef. Toen woedden er bosbranden. Parasitaire schimmels loerden in het vocht. Misschien hadden de planten al een verdedigingssysteem nodig voordat de insecten arriveerden om de schade aan te richten.
“Het was een kritieke periode waarin planten… de fysieke structuur van continenten [waren] aan het transformeren.”
De omgeving was nat. Rijk aan organische stoffen. Kolenvorming. Fragmentarische opstanden van vegetatie. Simpele voedselwebben vergeleken met de complexe jungles van vandaag. Alleen maar schimmels en wat op het land levende geleedpotigen die rondhangen.
De ontdekking staat in Science Advances. Maar het is waarschijnlijk niet het laatste woord.
Moleculaire studies suggereren dat planten al veel eerder de genen voor terpenen hadden. Veel eerder. Misschien al 540 miljoen geleden? Het Paleozoïcum. De granen die in China worden gevonden, zijn qua grootte typisch voor die tijd.
Dus… wat is er nog meer?
Oude barnsteen verbergt zich. Waarschijnlijk in Vroeg-Devoon steenkool. Of fijnkorrelig sediment. Het is microscopisch klein. Gelokaliseerd. Gemakkelijk verward met andere smurrie. We hebben het gemist. Of door het verkeerd te labelen.
Luo denkt dat UV-screening en geochemie al oudere gegevens kunnen onthullen.
Wie weet hoe ver we terug kunnen kijken.
De hars wacht in de steen. Rustig.
